اختلال وسواس



اختلال وسواس فکري عملي چيست ؟

اختلال وسواس فکري عملي يک نوع اختلال اضطرابي است که در کودکي ، نوجواني و يا اوايل بزرگسالي آغاز مي شود . اين اختلال در زن و مرد به يک ميزان شيوع دارد و هيچ عامل جغرافيايي ، نژادي و يا اقتصادي خاصي در بروز آن نقش ندارد




اختلال وسواس فکري عملي ، همانطور که از نام آن پيداست ، شامل افکار سواسي ، اعمال وسواسي و اغلب موارد شامل هر دو علامت مي باشد و شدت اين علايم طوري است که در عملکرد روزانه فرد اختلال ايجاد مي کند و فرد زمان زيادي ( حداقل يک ساعت از شبانه روز ) را در اين زمينه صرف مي کند .




تشخيص :



بيماران مبتلا به اختلال وسواس اغلب متوجه افکار و رفتار غير طبيعي و غير منطقي خود مي شوند و علايم را گزارش مي دهند . اما در بعضي موارد ، فرد به بيماري وسواس بينش ندارد و افکار و رفتار خود را کاملا طبيعي تلقي مي کند و حتي در مواردي متذکر مي شود که ديگران هستند که مشکل دارند . به عنوان مثال فردي که به اختلال وسواس آلودگي خود بينش ندارد شستن مکرر دستهايش را کاملا منطقي مي داند و معتقد است که اطرافيان وي آلوده هستند و به نظافت شخصي خودشان رسيدگي نمي کنند .



این بیماری از طريق اخذ شرح حال از بيمار و يا اطرافيان و معاينه رواني و فيزيکي تشخیص داده مي شود .



افکار وسواسي:



شامل افکار، تکانه و تصاوير مداوم و مکرري است که باعث اضطراب يا حالت ناخوشايندي در فرد مي شود . معمولا افکار وسواسي به صورت نگراني شديد در مورد آلودگي يا آسيب رسيدن مي باشد . تصاوير وسواسي شامل تصاوير ناخوشایندی است که اکثرا مضمون هاي جنسي ، آلودگي يا ترسناک دارند .



تکانه هاي وسواسي هم مي توانند به صورت تصميم هاي ناگهاني براي انجام يک عمل خاص بروز کنند ، به عنوان مثال، افکار پرخاشگرانه شديد به صورت تمايل به آسيب رساندن به خود يا ديگران .



اغلب افراد مبتلا به اختلال وسواس فکري متوجه مي شوند که اين افکار يا تصاوير ، غير طبيعي هستند و ازهيچ منطقي پيروي نمي کنند و اکثرا تلاش مي کنند اين افکار مزاحم را از ذهن خود دور کنند و يا آنها را ناديده بگيرند ، اما موفق نمي شوند و يا تلاش مي کنند براي خنثي کردن اين نگرانيها دست به اعمالی بزنند که به اين ترتيب وسواس عملي ايجاد مي شود . به عنوان مثال فرد براي مقابله با افکار آلودگي مبني بر اين که دستهايش تميز نيست ، اقدام به شستن مکرر دستها مينمايد و نهايتا با تکرار اين عمل فرد گرفتار وسواس شستشوي شديد مي شود .



اعمال وسو اسي:



اعمال وسواسي شامل اعمال تکراري است که فرد بايد به اجبار ، جهت خنثي سازي افکار وسواسي آنها را انجام دهد . اين اعمال جهت کاهش استرس انجام مي شوند . در اوايل انجام اعمال وسواسي باعث کاهش اضطراب فرد مي شود اما در نهايت خود این اعمال استرس شديدي ايجاد مي کنند به طوريکه در موارد شديد به قدري بيمار گرفتار تکرار اعمال اجباري مي شود که داشتن زندگي معمول براي فرد غير ممکن مي گردد .



شايع ترين انواع اختلالات وسواس فکري عملي :



· آلودگي : فرد براي کاهش ترس شديد از آلودگي و يا بيماري ساعات زيادي را صرف شستن و يا تميز کردن محيط اطراف مي نمايد .

· چک کردن : فرد به دنبال داشتن شک و ترديد در مورد انجام يک سري اعمال ، بصورت اجباری يک رفتار را بارها تکرار مي کند . به عنوان مثال فرد شک دارد که آيا شير گاز را بسته است يا خير و براي رفع شک و ترديد به طور مکرر شير گاز را چک مي کند .

· منظم کردن : بعضي از افراد براي رهايي از حس ناخوشايند و اضطراب تمايل به مرتب کردن وسايل به يک ترتيب خاص دارند و به طور مداوم در حال منظم کردن اشياي اطراف خود مي باشند .

· شمارش : در اين نوع ، بيماران براي کاهش اضطراب خود اقدام به شمردن بعضي از اشياء اطراف خود مي کنند . به عنوان مثال شمردن سنگفرش هاي خيابان .



دلايل و فاکتورهاي خطر:

عوامل بيولوژيک : اختلال در عملکرد سيستم هاي مغزي به صورت افزايش فعاليت دريک سري از مناطق مغزي و کاهش فعاليت در نواحي ديگر ، عدم تعادل در ناقل هاي شيمايي مغز از دلايل اصلي اين اختلال مي باشند .

عوامل ژنتيک : وجود بيماري در وابستگان بيمار بخصوص بستگان درجه اول احتمال بروز اين اختلال را افزايش مي دهد .

دلايل محيطي: استرسهاي زندگي ، به خصوص استرسهاي دوران کودکي ، احتمال ابتلا به اختلال وسواس را افزايش مي دهد . همچنين ابتلا به يک سري از عفونت هاي دستگاه تنفسي در دوران کودکي نيز مي توانند در بروز اين اختلال نقش داشته باشند .

اختلالات همراه :



در اغلب موارد بخصوص در موارد مزمن احتمال ابتلا به ساير اختلالات روانپزشکي از جمله موارد زير وجود دارد :

· ساير اختلالات اضطرابي

· اختلال افسردگي

· افکار جدي آسيب به خود و يا اقدام به خودکشي

· سوء مصرف مواد و يا الکل



· در يک سوم افراد مبتلا سابقه تيک حرکتي و يا صوتي وجود دارد بنابراين بايد از طريق اخذ شرح حال و معاينه فيزيکي وجود اختلال تيک بررسي شود .

· در موارديکه بيمار از وسواس شستشو رنج مي برد به دليل تماس زياد با آب و مواد شوينده احتمال ابتلا به بيماري های پوستي مانند درماتيت وجود دارد .



درمان :

اختلال وسواس فکري عملي ، سير پيشرونده اي دارد و در صورت عدم درمان بتدريج شدت آن افزايش می یابد . در اين اختلال احتمال بهبود خود بخودي بسيار کم است ، بنابراين در صورت عدم درمان کامل ، عوارض شديدي مانند : اختلال عملکرد شديد در زندگي روزمره ، کار ، تحصيل و مشکلات شديد در روابط بين فردي قابل پيش بيني مي باشد .

درمان دارويي:انواع متعددي از داروها در درمان اختلال وسواسي شناخته شده اند که با توجه به شدت و مدت بيماري و اختلالات همراه به دستور پزشک تجويز مي شوند در اغلب موارد درمان دارويي ترکيبي بسيار موثرتر است .

شناخت رفتار درماني: يکي از مهمترين درمانهایی که بايد در کنار درمان دارويي انجام شود ، شناخت رفتار درماني است که به طور خلاصه شامل مواجه با موقعيت هاي اضطراب زا و عدم پاسخ به آنها مي باشد .

درمان دارويي و شناخت رفتار درماني بايد در کنار هم انجام شوند و شرکت منظم بيمار در جلسات و انجام تکاليف در منزل جز اصلي درمان مي باشد و براي پيشگيري از عود مجدد درمان به صورت طولانی مدت توصیه می شود.