اسکیزوفرنیا

 

اسکیزوفرنیا  چیست ؟

 

اسکیزوفرنیا یا به اصطلاح دقیقتر« شیزوفرنیا »،جزیی از اختلالات روانپریشی می باشد که در آن اختلال  شدید  عملکرد مغزی رخ می دهد و آشفتگی شدیدی  در واقعیت سنجی فرد را سبب می شود .این بیماری در واقع یک اختلال مزمن است واحتیاج به درمان طولانی مدت  دارد. شیوع اسکیزوفرنیا  در زن و مرد یکسان است .

در مردان  معمولا علایم در اوایل یا اواسط دهه بیستم زندگی و در زنان در اواخر دهه بیستم رخ می دهد ، شیوع آن در کودکان ناشایع و  در سنین بالاتر از 45  سال نادر می باشد . در این اختلال طیف وسیعی  از افکار، احساسات و شناخت در گیر می شوند ، این اختالال علایم و انواع متنوعی دارد اما چیزی که ثابت است و در همه انواع مشترک می باشد اختلال عملکرد شدیدیاست که  فرد را گرفتار می سازد .

·       علایم :

1.     هذیان :باورهای غلط هستند که  بر اساس واقعیت نیست  ولی فرد بیمار  به درستی باورخود اطمینان کامل دارد . این  علایم در خانواده ها دیر شناخته می شوند و اکثرا اختلاف شدیدی بین بیمار و دیگران ایجاد می شود . شایع ترین نوع هذیان ، هذیان های بدبینی هستند . به عنوان مثال فرد ذکر می کند دیگران قصد آسیب به او را دارند یا در غذایش سم ریخته اند ، و یا افراد خانواده بر علیه او توطئه کرده اند . دراکثر موارد به جای این که این گونه رفتارها جزیی از بیماری تشخیص داده شود ، دیگران با بیماراز در جر و بحث و ثابت کردن خلاف تفکر بیمار وارد می شوند ، بنا براین به خشونت و پرخاشگری های فیزیکی و کلامی و آسیب به بیمار یا دیگران منجر می شود و یا این که فرد بیمار برای اثبات باور خود به رفتارهای عجیب و غریب و خطرناک دست میزند . به عنوان مثال زیر نظر داشتن افراد یا نخوردن غذا از دست دیگران ویا از ترس اینکه دیگران به او آسیب بزنند با خود چاقو حمل می کنند و از خوابیدن اجتناب می کند .از انواع دیگر  هذیان ، هذیان کنترل است و فرد ذکر می کند توسط دیگران کنترل می شود و گاهی فرد همزمان به هذیانهای جسمانی هم مبتلا می گردد ، مثلا فرد ذکر می کند که دشمنان توسط دندانپزشک در دندان او دستگاه شنود کارگذاشته اند . نوع دگیر، هذیان انتساب است و فرد بیمار وقایع معمول اطراف را به خود نسبت می دهد به عنوان مثال: دیگران درباره او حرف می زنند وبه اودر خیابان اشاره می کنند  و یا  برنامه های تلوزیونی را، به خود نسبت می دهد .

 

2.     توهم:عبارت است از حس کردن محرکی که وجود ندارد . معمولا به صورت شنوایی و یا بینایی هستند . به عنوان مثال فرد سایه یا تصاویری از آدم ها ، و حیوانات  و غیره را میبیند که دیگران این تصاویر را نمی بییند . یا این که فرد صداهایی را می شنود که می تواند از صدا های ساده مانند سوت زدن یا زنگ باشد ، یا این که صداهای را می شنود که با او حرف  می زنند یا گاهی چند صدا با هم درباره بیمار حرف می زنند . توهم های شنوایی گاهی می توانند به صورت امری باشند و دستوراتی به بیمار داده شود که خطرناک باشند ، به عنوان مثال اینکه به خودش آسیب بزند . توهم های دیگر درزمینه بقیه حواس پنجگانه نیز رخ میدهند که کمتر شایع هستند .مانند بویایی : استشمام بوهای خاص معمولا بد و زننده . لمسی: لمس کردن شیی در بدن ، مانند حرکت کردن کرم در سر، یا وجود شیئی در شکم .توهم های چشایی نادرند و به صورت حس مزه در دهان تجربه می شوند . در اسکیزوفرنیا ، توهم ها  در بیداری کامل ، نه هنگام خوابیدن یا بیدار شدن ، رخ می دهند .

3.     صحبت کردن آشفته : صحبت کردن ، نشاندهنده طرز تفکرفرد می باشد .در این بیماری صحبت کردن فرد می تواند بسیار آشفته باشد و به سوالات پاسخ نامناسب دهند ، گاهی بی ربط حرف می زنند ، گاهی در مقابل سوالهای متفاوت یک پاسخ تکراری می دهند و در نهایت می تواند آنقدر صحبت کردن بیمار آشفته شود که فقط یک سری لغات بی ربط ،بدون قاعده جمله بندی و بدون هیچ  معنایی کنار هم گذاشته شود که به اصطلاح به آن «سالاد کلمات » گفته می شود  .

4.     رفتار آشفته : این علایم می توانند در طیف وسیعی رخ دهند ، مانند رفتارهای نامناسب و بی هدف مانند برهنه شدن در جمع، ذخیره کردن یک سری وسایل بی ارزش ، ویا یک سری حرکات خاص مانند گرفتن یک پوزیشن به مدت طولانی مثلا ساعتها بر روی یک پا ایستادن ، یا انجام یک سری حرکات متوالی و تکراری و یا تقلید حرکت از فردی که در کنار او می باشد  .

5.     علایم منفی : کاهش یا فقدان کامل تواناییهایی که فرد به طور نرمال قبلا داشته است به عنوان مثال از دست دادن حالت طبیعی چهره، در واقع صورت آنها بسیار بی احساس میشود ، یا از دست دادن تماس چشمی ، از دست دادن قدرت تکلم ، فقدان لذت ، عدم رعایت بهداشت. وجود علایم منفی نشااندهنده نوع شدید تر بیماری می باشد و درمان آنها سخت و پیش آگهی بدتری دارند .

 

در اسیکزوفرنیا این علایم حداقل 6 ماه طول می کشد.

علایم ناشی از مصرف مواد و یا اختلالت جسمی نیستند .

 بروز علایم باعث کاهش عملکرد در فرد می گردند مانند قطع رابطه با دیگران  نرفتن به سر کا ر و افت تحصیلی .

البته باید دقت داشت که انواع دیگری از بیماریهای روانپریشی وجود داند که ممکن است کمتر از 6 ماه طول بکشند ، بنابراین با دیدن این گونه علایم سریعا به متخصص اعصاب و روان مراجعه شود .

در نوجوانان  ممکن است بیماری به صورت اجتناب از دوستان و مدرسه و افکار وسواسی شدید  آغاز شود و کمتر هذیان و بیشتر توهم های بینایی را تجربه کنند .

 در بیماران اسکیزوفرنی افکار و اقدام به خودکشی بسیار شایع است و فرد از این لحاظ باید به دقت مورد بررسی قرار بگیرد اما بر خلاف تصور عموم آسیب به دیگران دراین دسته از بیمارن زیاد نیست و بیشتر برای خود خطرناک هستند  تا دیگران .

علت بیماری:

علت بیماری ناشناخته است ،اما مجموعای از ژنیتک و عوامل محیطی در این اختلال نقش دارند . اختلال در ناقلهای عصبی مغزی مانند دوپامین و گلوتامات و تغییرات درعملکرد و ساختارهای مغزی در این بیماری مشهود هستند .

عوامل خطر:

v    سابقه مثبت اسکیزوفرنیا در خانواده : این بیماری بعد ژنتیکی دارد ، بنا براین در صورتیکه در خانواده سابقه مثبت باشد احتمال بروز افزایش می یابد . افرادی که سابقه این بیماری را دارند قبل از ازدواج و  بچه دار شدن باید از مشاوره ژنتیک کمک بگیرند.

v    مواجه با سموم یا بیماریهای ویروسی و یا سوتغذیه مادر در هنگام باردای: باعث افزایش بروز اسکزوفرنیا در کودک می گردد .

v    سن بالای پدر هنگام تولد : سن پدر بالای50 سال باعث افزایش ریسک ابتلا به اسکیزوفرنی در فرزندان می گردد .

v    داوهای روانگردان :مانند حشیش و شیشه وتوهم زا ها . در واقع خطرناک ترین ماده جهت افزایش ریسک بروز اسکیزوفرنی حشیش است و حتی یک بار استفاده کردن ازآن می تواند تا اخر عمر فرد را مبتلا به این بیماری کند .

تشخیص:

فقط از طریق معاینه روانی بیمار و شرح حال از وابستگان صورت می گیرد و هیچ تست آزمایشگاهی خاصی برای تشخیص این بیماری وجود ندارد. اگرچه در صورتیکه پزشک به مصرف مواد ویا بیماریهای جسمی مشکوک گردد می بایست از یک سری تستها  مانند  تصویر برداری مغز ، آزمایش خون و یا تست تشخیص مواد استفاده کند .

درمان :

درمان این بیماری عموما طولانی مدت است و گاهی تمام عمر باید ادامه پیدا کند . درمان شامل انواع درمانهای دارویی و غیر دارویی می باشد .

درمانهای دارویی : پر مصرف ترین داروها در درمان بیماری اسکیزوفرنی به داروهای  ضد روانپریشی یا آنتی سایکوتیک معروف هستند  که از طریق اثر برروی ناقلهای خونی بویژه  سیستم دوپامینی ، باعث کاهش علایم بخصوص هذیان و توهم میشوند . این داروها حتما تحت نظر پزشک باید استفاده شوند و بسته به نوع دارو باید آزمایشات و معاینات دوره ای انجام شود .  بعضی داروها به دو نوع در بازار وجود دارند به صورت خوراکی و تزریقی . بعضی از داروها ی تزریقی در دونوع می باشند ، کوتاه اثر: جهت کنترل  علایم حاد و شدید و طولانی اثر: که پس از تزریق به مدت  طولانی در خون فرد باقی می مانند و برای کسانی که از خوردن دارو امتناع می کنند مناسب هستند .

این دسته از داروها مانند تمام مواد شیمایی دیگر دارای عوارض هستند ،بنابراین ازمصرف و قطع خود سرانه آنها جدا خودداری کنید .

   توجه :داروهای ضد روانپریشی در تمامی اختلالات اعصاب و روان از جمله  افسردگی ، استفاده می شوند پس مصرف آنها مترادف با داشتن اسکیزوفرنی نیست .

 

 

 

درمانهای غیر دارویی:

الکترو شوک مغزی: یا همان تشنج درمانی با تحریک الکتریکی  مغز، که از طریق نصب دستگاه بر روی سر انجام می گیرد . در درمان موارد حاد و شدید و مقاوم به درمان ، در موارد افکار خودکشی ،عدم مصرف دارو ،  زنان باردار ، در موارد بروز عارضه ناشی از داروها  ، بسیار مناسب است . این درمان بصورت بستری و تحت بیهوشی انجام میشود . بطور معمول 6 جلسه تحریک مغزی دوطرفه برای پاسخ مناسب به درمان لازم است.

رواندرمانی : چه در زمان عود و چه در هنگام فروکش علایم ، باید از انواع رواندرمانی استفاده کرد که رایج ترین آنها درمان حمایتی ، بازگشت به جامعه ، آموزش به بیمارو خانواده می باشد .

 

پیش آگهی : با درمانهای جدید و جامع ، امروزه موارد شدید و نادر و مزمن اسکیزوفرنیا کمتر دیده می شوند و به شرط درمان و پیگیری مناسب بخصوص در مواردی که تعداد حملات بیماری  وشدت عود علایم کم است ،احتمال فروکش و بازگشت به جامعه زیاد می باشد . فرد مبتلا به اسکیزوفرنی و وابستگان درجه اول آنها باید از مصرف هر گونه مواد به دور باشند و در صورت بروز هرگونه علایم ، فورا به پزشک مراجعه کنند .