اختلال پانیک

 

اختلال پانیک

به بروز ناگهانی ترس شدید که همراه با علایم شدید فیزیکی است ، حمله پانیک یا به اصطلاح ،حمله ترس  می گویند .

به طور خلاصه، حمله پانیک می تواند بدون محرک و یا با محرک رخ دهد . به عنوان مثال افرادی که ترس از یک محرک خاص دارند و به  اصطلاح علمی فوبیا دارند در موارد شدید می توانند حمله پانیک را تجربه کنند. فرضا کسی که ترس از محیط بسته دارد در مواردی  ، هنگامیکه به تنهایی وارد آسانسور شود دچار حمله پانیک می شود. یا فردی که حیوان هراسی شدید دارد هنگامی که به آن حیوان برخورد می کند دچار حمله پانیک می گردد. اینگونه حملات پانیک اصولا قابل پیشبینی هستند وبارفع محرک استرس زا  فرد دیگردچار حمله پانیک نمی گردد. در این موارد باید درمان بر روی ترس شدید از محرک یا همان  اختلال فوبیا متمرکز شود .

اختلال پانیک : در این اختلال  فرد ناگهانی  و بدون وجود هرگونه محرکی دچارحمله پانیک می گردد ، بیشتر از یک باز حمله را تجربه می کند  و بین حملات بیمار از اضطراب شدید  و نگرانی از وقوع مجدد حمله رنج می برد . بدلیل اینکه درحمله پانیک بدون محرک ، فرد نمی تواند علت مشخصی را برای بروز حمله بیابد و وقوع حمله غیر قابل پیشبینی خواهد بود ،  فرد بسیارمضطرب و پریشان می گردد و کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می گیرد .

شیوع این اختلال تقریبا در زنان دو برابر مردان است و سن شروع آن اواخر نوجوانی و اوایل بزرگسالی است . نقش وراثت در اختلال پانیک بسیار مهم است و سابقه اختلال پانیک در بستگان درجه اول ریسک ابتلا به پانیک را افزایش می دهد .

 

علایم حمله پانیک :

 بروزترس شدید و ناگهانی، به همراه حداقل 4 مورد از علایم زیر نشان دهنده اختلال پانیک است  . اصولا مدت حمله 10 تا 20 دقیقه می باشد و به تدریج از شدت آن کاسته می شود.

 

 

  1. تپش قلب یا افزایش تعداد ضربان قلب

  2.  تعریق

  3.  لرزش بدن

  4. احساس خفگی

  5. کوتاه شدن نفس

  6. حس ناراحتی یا درد در قفسه سینه

  7. تهوع یا ناراحتی در شکم

  8. غش کردن یا سرگیجه یا حس سبکی در سر

  9. گزگز و مور مور شدن اندامها 

  10. حس جدا شدن از خود یا محیط اطراف (خود یا محیط اطرافش را غیر واقعی می پندارد )

  11. ترس شدید از دست دادن کنترل  یا حتی دیوانه شدن

  12. ترس از مرگ

 

 

اجتماع هراسی : (آگورا فوبیا) در مواردی که حملات پانیک شدید و مکرر است  ، بیمار ترس از دست دادن  کنترل خود در هنگام وقوع حمله را دارد ، و یا نگرانی از اینکه ممکن است هنگام تنهایی دچار حمله شود و کسی به داد او نرسد . بنابراین به مرور زمان فرد از حضور در  اماکن خاص به ویژه مکانهای عمومی و شلوغ مانند فروشگاها اجتناب می کند و یا این که به هیچ عنوان به تنهایی از خانه خارج نمی شود . بنابراین اختلال شدیدی در  عملکرد فرد رخ می دهد . در بعضی ازموارد افراد از مکانهایی که احتمال فرار از آنها سخت است اجتناب می کنند ، به  عنوان مثال آسانسور و یا اتوبوس. گاهی شدت اختلال عملکرد و ترس از حمله به قدری زیاد است که فرد نه در خانه نه در خارج از خانه تنها نمی ماند و بطور کامل به سایر افراد وابسته می شوند. در مواردیکه به همراه اختلال پانیک اجتماع هراسی نیز وجود داشته باشد ، بیماری شدیدتر و مزمن تر است ودر صورت عدم درمان کامل  پیش آگهی خوب نمی باشد .

در بعضی موارد ، افراد اتفاقاتی که به همراه حمله پانیک بوده اند را علت اصلی می دانند و به همین دلیل ازانها پرهیز می کنند . به عنوان مثال فردیکه در هنگام رانندگی دچار حمله شده است به غلط رانندگی را عامل ان می داند بنابراین از رانندگی اجتناب می کند . یا فردی که شب دچار حمله شدهاست با نزدیک شدن غروب افتاب نگرانیهای او نیز شدت می گیرد .

 

 

علت اختلال پانیک : اختلال در عملکرد مغزی و بهم خوردن  تعادل ناقلهای شیمیایی  موجود در مغز ، موجب وقوع حمله پانیک می گردد . درواقع اختلال درعملکرد  هسته بادامی شکل (آمیگدال) در مغز اصلی ترین علت بروز این اختلال  می باشد .

فاکتورهای خطر حمله پانیک :

 

  1. بیماریهای جسمی :  درافراد مبتلا  به میگرن ،آسم ، صرع ،کم کاری و پر کاری تیرویید احتمال وقوع حمله پانیک بیشتر است.

  2. مصرف هرگونه مواد اعتیاد آور بخصوص مواد محرک  مانند حشیش ،شیشه (آمفتامین)، الکل ...و حتی قطع آنها می تواند باعث بروز حمله پانیک گردد .

  3. ژنتیک : سابقه مثبت  اختلال پانیک  در خانواده  بخصوص درجه اول، احتمال ابتلا به اختلال پانیک را افزایش می دهد .

  4. سایر بیماریهای اعصاب و روان مانند اختلال وسواس فکری عملی، اختلال اضطراب فراگیر ، اختلال فوبیا  و ...می توانند در موارد شدید به همراه حمله پانیک وجود داشته باشند .

 

عوامل شروع کننده حملات پانیک :

موارد زیرمیتوانند باعث وقوع حمله پانیک شوند : 

  1.  مواد غذایی خاص مانند ادویه های تند . فلفل . ترشیجات . قهوه و چایی،شکلات تلخ...

  2. داروها: مانند داروهای ضد سرفه ...

  3. مصرف الکل ، سیگار و سایر مواد

  4. ورزش سنگین

  5. فشار های روانی و استرس

  6. آلودگی هوا بخصوص میزان بالای دی اکسید کربن

 

تشخیص:

در اکثر موارد اختلال پانیک دیر تشخیص داده می شود و اکثر مردم و حتی پزشکان آن را بااختلالات دیگر بخصوص بیماریهای  قلبی عروقی اشتباه می گیرند .

در واقع اصلی ترین تشخیص از طریق اخذ  شرح حال از بیمار و اطرافیان او صورت می گیرد و هیچ تست آزمایشگاهی برای تایید تشخیص وجود ندارد و از آنها فقط برای رد تشخیصهای افتراقی استفاده می شود .

 در ارزیابی اولیه بیمار باید بیماریهای جسمی و مصرف مواد  رد شوند و ارزیابی های لازم در این زمینه صورت گیرد . بهتر است آزمایش خون شامل : شمارش گلبولهای خونی بررسی کار کرد کلیه و کبد ، عملکرد تیروید و قب و عروق   انجام  شود ، بررسی از نظر مصرف مواد و الکل در صورت نیاز صورت بگیرد . در موارد خاص بسته به نظرپزشک میتوان از اقدامات تشخیصی بیشتری استفاده کرد .

 

درمان:

چند باور غلط شایع :

 باور غلط : اختلال پانیک از طریق تلقین ایجاد می شود و فرد باید خودش را کنترل کند!!

پاسخ : خیر!! اختلال پانیک یک بیماری ناشی از اختلال عملکرد مغزی است و مانند سایر بیماریها باید از درمان دارویی و غیر دارویی استفاده کرد .

باورغلط : اختلال پانیک کشنده است و بسیار خطرناک است و احتمال سکته قلبی و یا مرگ هنگام وقوع حمله وجود دارد .

پاسخ : خیر!! حمله پانیک به خودی خود خطرناک نیست وبه هیچ عنوان خطر مرگ و یا سکته قلبی و...  وجود ندارد .

باورغلط : برای کنترل حمله، فرد باید به بیمارستان مراجعه و از داروهای تزریقی استفاده کند.

پاسخ : خیر!! با مصرف داروهای منظم و به کارگیری مهارتهای آموزش داده شده ،حمله پانیک به راحتی  درهرمکانی قابل مدیریت است .

باور غلط : اختلال پانیک قابل درمان نیست .

پاسخ : خیر!! پاسخ به درمان در  اختلال پانیک بسار خوب است و درمان باعث کاهش  شدت و تعداد وعوارض ناشی از حمله پانیک می گردد و کیفیت زندگی را افزایش میدهد .

<!-- اختلال پانیک به خودی خود مخرب نیست اما عوارض ناشی از ان مانند  ترس شدید و اجتماع هراسی  و افسردگی ناشی از آن سطح کیفیت زندگی فرد را بشدت کاهش داده و تمام جنبه های زندگی را تحت تاثیر قرار میدهد . بنابراین درمان پانیک باید هرچه زودتر آغاز گردد .

 

درمان شامل دو دسته درمانهای دارویی و غیر دارویی می باشد .

درمانهای دارویی :

طیف وسیعی از دسته های دارویی جهت درمان این اختلال وجود دارند . در اوایل درمان می توان از داروهای آرامبخش برای پاسخ سریع تر، ودر صورت لزوم  جهت کنترل علایم هنگام حمله حاد نیز استفاده کرد .

پانیک پاسخ مناسبی به درمان دارویی می دهد اما قطع خودسرانه داروها باعث عود اختلال می گردد .بنابراین تحت  نظر پزشک درمان دارویی باید حداقل یک سال دامه پیدا کند .

درمانهای غیر دارویی : شامل رواندرمانی ، مشاوره و رفتار درمانی است و بدون بهره مندی از این دسته  درمانها ، درمان کامل پانیک صورت نخواهد گرفت .

اموزش تکنیک ها و مهارتهای لازم به بیمار و خانوادهای باید در جلسات اول صورت پذیرد .

 

از جمله  تکنیکهای تن ارامی ، کنترل تنفس، نفس کشیدن عمیق در پاکت هنگام وقوع حمله در کنترل علایم بسیار کمک کننده هستند .