اختلال بیش فعالی – کم توجهی

 

 

خلاصه مطلب :

اختلال بيش فعالي و نقص توجه ADHD) ) شايعترين اختلال رفتاري در کودکان  است که در اوايل دوران کودکي شروع مي شود و غالبا تا بزرگسالي ادامه مي يابد. اختلال بيش فعالي و نقص توجه  يک اختلال رفتاري و شناختي عصبي است که شروع آن قبل از 7 سالگي و طول مدت علایم حداقل 6 ماه است. 3 تا 5  در صد از کودکان به اين اختلال دچار مي شوند و بطور کلي ميزان اين اختلال در پسرها تا 4 برابر بیشتر از دختران مي باشد. اگرچه اين اختلال در دوران کودکي آغاز مي شود ولي در  صورت عدم درمان، 50 تا 70 درصد تا بزرگسالی ادامه پيدا مي کند.

در اغلب موارد  والدین رفتار های کودک مبتلا به بیش فعالی را با نا فرمانی ، لجبازی و بی تربیتی توجیه می کنند و کودک را تحت انواع تنبیه های کلامی و فیزیکی قرار می دهند . از طرف دیگر  کودک  مبتلا به بی توجهی را با القابی مانند تنبل، شلخته ، بی عرضه و... خطاب قرار داده و موفقیت کودکان دیگر مانند خواهر و برادر را بر سر او می کوبند و چه بسا این گونه رفتار ها علایم کودک را تشدید کرده و حتی باعث افسردگی ، کاهش عزت نفس و انزوای اجتماعی می گردد .

 

اختلال بیش فعالی و نقص توجه، مانند تمام بیماریهای دیگر  احتیاج به درمان دارویی و غیر دارویی دارد و با گذشت زمان و یا تنبیه، علایم بهبود  نمی یابد !!

 

 

 

انواع اختلال بيش فعالي ، نقص توجه:

1- کم توجهي غالب:

- عدم توجه دقيق به جزييات  و اشتباه از روي بي دقتي.

- ناتواني در حفظ توجه و تمرکز در فعاليتهایی مانند تکاليف و بازيها.

- هنگامي که با آنها مسقيما صحبت مي شود  اغلب گوش نمي دهند.

- عدم پيروي از دستور والدین و ناتواني در اتمام و تکميل فعاليتهايي مانند تکاليف مدرسه.

- مشکل در منظم بودن.

- پرهيز از انجام وظايفي که به فعاليتهاي ذهني طولاني مدت نیاز دارند ، مانند انجام تکاليف  خانه.

- گم کردن ابزارها و وسايل لازم مانند لوازم مربوط به مدرسه.

2- بيش فعالي، تکانشي غالب:

- نا آرامي و بيقراري هنگام نشستن.

 - بلند شدن و ترک کردن بی موقع صندلي در کلاس و ساير مکانها .

- دويدن و بالا و پايين رفتن هاي زياده از حد  ( احساس  بی قراری  در بزرگسالان )

- ناتواني در  حفظ آرامش در فعاليت ها.

- جنب و جوش بيش از حد و هميشگي.

- پاسخهاي بي مقدمه  و بي فکر قبل از تکميل سوال.

- دشواري در رعايت نوبت.

- پر حرفی و قطع کردن صحبت ديگران.

 3- ترکيبي ازبيش فعالي و کم توجهي:

اين نوع اختلال ، ترکيبي از علايم نوع نقص توجه و علايم نوع بيش فعالي و تکانشي را دارد.

·  برای تشخیص ADHD نیاز به وجود کلیه علایم نیست .

·  علایم باید در حداقل دو محیط متفاوت مثل خانه و مدرسه وجود داشته باشد .

· بهترین راه تشخیص شرح حال گرفتن از والدین و معلم می باشد.

علل بروز  اختلال بيش فعالي ، نقص توجه:

اختلال عملکرد در قسمتهايي از مغز که مسئوليت تنظيم تمرکز، توجه، رفتارها و حرکات پيچيده را دارند  باعث بروز اين اختلال مي شوند. تحقیقات نشان داده اند که کاهش سایز و عملکرد لوب پیشانی ،  ژنتيک و اختلال در انتقال دهنده هاي عصبي مغز مانند دوپامين و نوراپي نفرين نقش کليدي در بروز اين اختلال دارند.

 عوامل ژنتيکي: احتمال بروز اين اختلال در  بستگان درجه اول افراد مبتلا 20 تا 25 % است و  در یک سوم افراد دارای این اختلال ، حداقل یک فرزند  آنها به این اختلال  دچار خواهد شد .

عوامل محيطي: مانند استعمال سيگار  و الکل در دوران بارداري و عوارض بارداری و زایمان مانند زایمان زودرس و مواجه  کودک با مقدار زياد سرب .

سيرو پيش آگهي:

اکثر کودکان مبتلا  از همان  ابتدای تولد ، تغييرات مزاجي ناگهاني را از خود بروز مي دهند. از 3 سالگی علایم بیش فعالی به طور واضح نمایان می گردد . تا دوره نوجواني علايم بيش فعالي کمتر شده ولي علايم کم توجهي باقي مي ماند و حتي در مواردي افزايش مي يابد. کودکاني که درمان نشوند دچار مشکلات  تحصيلي شديد ، اختلال در فعاليتهاي اجتماعي و روابط بين فردي ، افسردگی ، کاهش عزت نفس و بسیاری از مشکلات دیگر مي شوند و در نوجواني   احتمال مصرف مواد 3 برابر بیشتر از  افراد طبیعی مي باشد.

توجه : در 50 الی 70% کودکانی که درمان نمی شوند علایم تا بزرگسالی ادامه پیدا میکند.

 

 

درمان :

در صورت عدم درمان ، عوارض این اختلال بسیار طولانی و زیان بار است ، بنابراین هر چه زودتر  درمان  باید آغاز گردد. دارو درمانی  بخش مهمی از درمان می باشد.  خط اول درمان، داروهای محرک  هستند   که معروف ترین  آنها ریتالین می باشد . 75 تا 80 % کودکان به درمان با داروهای محرک پاسخ می دهند که  البته این داروها باید تحت نظر روانپزشک  تجویز شوند. مصرف ریتالین در کودکان مبتلا به   ADHD باعث وابستگی به این دارو نمی شود. درمان های غیر دارویی شامل رفتار درمانی ، آموزش مهارتهای اجتماعی و آموزش   والدین  می باشد، که حتما باید در کنار درمانهای دارویی استفاده شود. همچنین از درمانهایی مانند نوروفیدبک و تحریک مغزی  توسط جریان  الکتریکی مستقیمTDcS ) ) میتوان در کنار درمانهای معمول استفاده کرد.

 

 

نویسنده :

دکتر مینا اسدی

دکتر سید رضا مهدوی